Rotator Kılıf Yırtığı 

Nedir?

Omuz bölgesinde tendon yırtığı olarak adlandırılan sorun esasında omuz döndürücü kılıfını (rotator kılıf) oluşturan kaslara ait tendonların kol kemiğine (humerus) yapışma yerlerinde gelişen yırtıklardır. Tıbbi ismi rotator kılıf yırtığıdır.

 

Nasıl oluşur?

Adından da anlaşılacağı üzere kolu her yönde döndürme hareketini başlatan 4 adalenin (subskapularis, supraspinatus, infraspinatus ve teres minor) tendon kısımları humerus kemiğine yapışmadan hemen önce kürek kemiğinin akromiyon adı verilen çıkıntısının altında geçerler. İki kemik arasındaki dar aralıkta sıkışan ve tekrarlayan değişik yönlerdeki hareketlerle zaman içinde tendonlar yıpranır, aşınır, incelir ve en sonunda yırtılırlar. Bazen kol üstüne düşme, omuz çıkığı veya ağır bir cismi kaldırmaya çalışma sırasında da tendonlar aniden de yırtılabilir. Bu tip yırtıklara travmatik rotator kılıf yırtığı adı verilir.

 

Belirtileri nelerdir? Nasıl değerlendirilir?

Rotator kılıf yırtığının en önemli bulgusu omuz yan tarafında ağrıdır. Ağrı özellikle gece kolun üstüne yatmakla, günlük hatyatta kolu gövdeden uzakta tutmayı gerektiren hareketlerle (ceket giymek, üst raflardan veya arkaya uzanarak bir cismi kaldırmak, ütü yapmak, cam silmek vb) daha da artar. Yırtık alanı büyüdükçe kol hareketlerinde güçsüzlük ortaya çıkar. Ani gelişen travmatik yırtıklarda hasta kolunu kaldırmakta güçlük çekebilir.

Bu şikayetler ile hekime başvurulduğunda ayrıntılı muayenenin ardından röntgen ve manyetik rezonans (MR) ile inceleme yapılır. 

 

Rahatsızlığın doğal seyri nedir?

Eğer yırtık tedavi edilmezse spontan (kendiliğinden) iyileşmesi beklenmez. Gidişat kişiden kişiye yırtığın büyüklüğü ve tendonun hangi bölgesine yerleştiğine bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Ağrı sorunu aşılabilirse hareket açıklığı korunmuşsa hastalar bir dönem yırtık tendonla günlük hayattaki beklentilerini karşılayabilir. Ancak uzun süreli takiplerde yırtığın alanı genellikle büyür ve bağlı olduğu kasın yıpranıp büzüşmesi ile tamir edilebilme şansını yitirebilir. İlerleyen yıllarda hastaların bir kısmında artroz (kireçlenme) eklenirse tablo daha da komplike olabilir.

​

Nasıl tedavi edilir?

Tedavi seçiminde en önemli faktörler yırtığın büyüklüğü, hastanın yaşı, travmatik veya yıpranmaya bağlı gelişmiş olmasıdır. İlk başvuruda küçük yırtıklar, 65 yaş üzerindeki hastalar da yavaş ilerleyen yıpranma tipi yırtıklar öncelikle cerrahi dışı yöntemlerle tedavi edilirler. Bu yöntemler arasında ağrı kesici ilaçlar, kortizon enjeksiyonu, istirahat ve fizik tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Tedavi sonucunda yırtık iyileşmez ancak hastanın ağrı şikayeti giderilip hareket açıklığı sağlanırsa izlemeye alınabilir. 

Travmatik yırtıklarda, büyük yırtıklarda, genç hastalarda (55 yaş altı) öncelikli olarak kapalı yöntemle (artroskopik) cerrahi tavsiye edilir. Bu yöntemle yırtık olan tendon tekrar kemiğe sağlam bir şekilde tespit edilir ve iyileşme sağlanır. 

 

Yırtık tamir edilemezse veya tamir sonrası tekrar yırtılırsa ne yapılabilir?

Uzun süre ihmal edilmiş yırtıklarda tendon büzüşür ve sertleşir. Ayrıca tendonun bağlı bulunduğu adale karakter değiştirir, yağlı dejenerasyona uğrar. Bu durum yırtık tamir edilmeye çalışılsa da tekrar yırtık riskini artırır. Bu durumda ya ilk ameliyatta veya tekrar yırtık oluşursa alternatif cerrahi girişimler uygulanır.

Bu alternatifler arasında hangisinin uygun olduğuna yaş, beklentiler, oluşan fonksiyon kaybının seviyesine göre hekimin yol göstermesiyle hastayla birlikte karar verilir. Başlıca alternatif seçenekler şunlardır:

Tendon transferi: Omuzda koltuk altı arka kısmındaki latissimus dorsi veya göğüs ön duvarındaki pektoralis majör adaleleri kısmen veya tamamen rotator kılıf yerine transfer edilebilir.

Superior kapsül rekonstrüksiyonu (SCR): Bacak yan adale zarının (fasya lata) veya hazır allogreft kullanılarak tamir edilemeyen tendonların yerini kaplayacak humerus başını yukarıya yer değiştirmesini engelleyecek bariyer oluşturulur. 

Reverse (ters) omuz protezi: Bu yöntemle ileri yaştaki, artroz (kıkırdak kaybı) eşlik eden hastalarda kürek kemiğindeki (skapula) yuva kısmına (glenoid) yerleştirilen yarım küre şeklindeki sabit rotasyon merkezi ve humerus kısmında oyuk oluşturan protez tipi ile rotator kılıf gücüne gerek kalmaksızın deltoid gücüyle omuzda ağrısız ahrket açıklığı elde edilir.